دعوای مطالبه ی وجه

مطالبه ی وجه

مطالبه ی وجه ، یکی از مهم ترین و شایع ترین دعوی در بین دعاوی مدنی و‌ به طور کلی مسائل حقوقی است . دادخواست مطالبه ی وجه از سوی ذی نفع ، زمانی مطرح می شود که یک شخص (طلبکار) وجه یا وجوهی از شخص دیگری که بدهکار نام دارد ، طلب دارد در حالی که ، بدهکار از تادیه ی آن وجه امتناع می کند که فرد طلبکار به منظور رسیدن به طلب خود، بایستی به اقدام قانونی روی آورد و به عبارتی دادخواست مطالبه ی وجه را اقامه نماید .
منشا این مطالبه ی وجه می تواند متعدد باشد و اموری هم‌چون چک ، سفته ، برات ، رسید ، فاکتور ، قرارداد یا تعهد بانکی ، فیش بانکی و‌ پرینت حساب می تواند باشد که البته ، شهادت شهود نیز به عنوان یکی دیگر از دلایل محکمه پسند به شمار می آید .
هم‌چنین ، در مواردی که منشا طلب ، قرض باشد که شخصی به شخص دیگر مثلا مبلغی را قرض می دهد و حال ، قرض گیرنده ، از پرداخت آن خودداری می کند ، در این صورت نیز دادخواست مطالبه ی وجه از جانب قرض دهنده ممکن است مشروط به اینکه علاوه بر بودن فیش بانکی یا پرینت حساب ، دلیلی بر اینکه این تادیه، قرض بوده است ، باشد زیرا مطابق ماده ۲۶۵ قانون‌مدنی ، اماره مدیونیت و ظاهر در عدم تبرع حکمفرما می باشد و‌ مدعی تبرع و‌قرض ، است که بایستی خلاف آنرا ثابت نماید ، ماده ی فوق می گوید : هر کس مالی به دیگری بدهد ظاهر در عدم تبرع است بنابراین اگر کسی چیزی به دیگری بدهد بدون این که مقروض آن چیز باشد ، می تواند استرداد کند .

بیشتر بخوانید : سرقت رایانه ای یا سایبری

مراحل و روشهای مطالبه ی وجه

ابتدا ذی نفع می تواند از طریق ارسال اظهارنامه اقدام نماید . اظهارنامه در ماده ی ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹ ، بیان شده است . یکی از روشهای قانونی مطالبه ی حق از طریق اظهارنامه می باشد و فردی که خود را ذی نفع می داند ، می تواند قبل تقدیم‌ دادخواست ، ابتدا از طریق ارسال اظهارنامه ، مطالبه ی حق و حقوق خود را به صورت رسمی و‌کتبی از طرف مقابل تقاضا کند البته که مطابق قانون، مشروط بر آنکه موعد طلب رسیده باشد . به عبارت دیگر ، اظهارنامه نوعی نوشته ی رسمی است که بر اساس مقررات و قوانین حقوقی تنظیم می‌شود. درواقع ، افراد می‌توانند از طریق اظهارنامه ، خواسته‌ها و حقوق خود را به طرف مقابل اعلام کنند ؛ مواردی که به مصالحه و‌ اطلاع رسانی نیاز دارد . درواقع ، توسط ارسال اظهارنامه از جانب طلبکار ، بدهکار متوجه خواهد شد که طلبکار در مطالبه ی حق خود بسیار جدی می باشد و در صورتی که ایصال طلبش ممکن نشود ، حتما اقامه ی دعوی خواهد نمود .
حال بعد از ارسال اظهارنامه ، فرد بالاخص در صورتی که پاسخی را از جانب فرد مقابل دریافت نکرده باشد ، می تواند اقدام به تنظیم و‌ تقدیم دادخواست مطالبه ی وجه نماید ؛ با این توضیح که ، طلبکار پس از جمع‌آوری مدارک کافی در جهت اثبات طلبکاری خود و بدهکاری طرف دیگر ، می‌تواند از نظر قانونی، مطالبه وجه خود را اقدام نماید . درواقع در دادخواست مطالبه ی وجه ، فرد طلبکار خواستار مطالبه ی وجوه و مطالبات خود از بدهکار می باشد .

برای اینکه یک دعوای مطالبه ی وجه قانونی و قابل پذیرش در دادگاه باشد، باید شرایط و اجزای زیر برقرار باشند:

1. وجود قرارداد یا تعهد قانونی: اولین شرط این است که بین طرفین قراردادی وجود داشته باشد که در آن طرفی متعهد به پرداخت مبلغی شده باشد. این قرارداد می‌تواند نوشته شده باشد یا دستوری (به صورت عملیات تجاری). در قانون مدنی، قراردادهای مالی، قراردادهای تأمین، قراردادهای اجاره و غیره، می‌توانند مبنای این دعاوی باشند.

2. انجام تعهد توسط طرف مطالبه‌کننده: طرف مطالبه‌کننده باید ثابت کند که وظیفه خود را انجام داده است. به عنوان مثال، اگر یک شرکت کالایی را تحویل داده باشد، باید اثبات کند که کالا به درستی و با کیفیت مورد نظر تحویل داده شده است. این اثبات می‌تواند از طریق سند تحویل، فاکتور، گواهی تحویل یا شواهد دیگر انجام شود.

3. عدم پرداخت مبلغ توسط طرف دیگر: طرف مطالبه‌کننده باید نشان دهد که مبلغ مورد ادعا توسط طرف مقابل پرداخت نشده است. این موضوع می‌تواند از طریق حساب‌های بانکی، سند‌های مالی یا اسناد مربوط به پرداخت نشده، اثبات شود.

4. مبلغ مشخص و قابل تعیین: مبلغ مورد ادعا باید به وضوح در قرارداد یا سند نوشته شده باشد. اگر مبلغ مبهم یا تخمینی باشد، دادگاه ممکن است آن را ارزیابی کند یا از ادعا پذیرفتن نکند. در صورتی که مبلغ بر اساس نرخ یا میزان مشخصی تعیین شده باشد، باید اثبات شود که این میزان به درستی محاسبه شده است.

5. زمان پرداخت: زمان پرداخت باید در قرارداد مشخص شده باشد. اگر زمان پرداخت در قرارداد ذکر نشده باشد، دادگاه می‌تواند زمان منطقی پرداخت را تعیین کند. به عنوان مثال، اگر قرارداد گفت که پرداخت در ۳۰ روز پس از تحویل انجام شود، طرف مطالبه‌کننده باید ثابت کند که این مدت زمان گذشته و پرداخت انجام نشده است.

6. عدم انقضای مهلت دعوی: در قانون ایران، مهلت دعوی برای دعوای مطالبه ی وجه ۱۰ سال است. اگر این مهلت گذشته باشد، دعوای مطالبه ی وجه قابل پذیرش نیست. بنابراین، طرف مطالبه‌کننده باید مطمئن شود که دعوای خود در مهلت قانونی است.

7. عدم ابطال قرارداد یا عدم اجرای آن: اگر قرارداد ابطال شده باشد یا اجرای آن ممنوع شده باشد، دعوای مطالبه ی وجه ممکن است قابل پذیرش نباشد. برای مثال، اگر قراردادی با قوانین مدنی یا تجارت مغایرت داشته باشد، ممکن است ابطال شود و در نتیجه دعوای مطالبه ی وجه نیز باطل شود.

8. عدم وجود تأخیر یا تأخیر غیرقانونی: اگر طرف مطالبه‌کننده خودش در انجام تعهداتش تأخیر داشته باشد، ممکن است طرف مقابل مدعی شود که مبلغ را پرداخت نکرده است چون تعهد طرف دیگر انجام نشده است. بنابراین، باید اثبات شود که طرف مطالبه‌کننده تعهدات خود را به درستی انجام داده است.

9. عدم وجود معافیت یا تخفیف: اگر طرف مقابل مدعی شود که مبلغ را پرداخت کرده است یا مبلغ به دلایلی معاف شده است، باید اثبات شود که این معافیت یا تخفیف قانونی است. اگر معافیت غیرقانونی باشد، دعوای مطالبه ی وجه می‌تواند پذیرفته شود.

10. عدم وجود تخلفات یا نقض قرارداد: اگر طرف مطالبه‌کننده خودش در قرارداد تخلف کرده باشد، ممکن است طرف مقابل ادعای مطالبه ی وجه را رد کند. به عنوان مثال، اگر کالا ناقص باشد یا در زمان مناسب تحویل نداده شود، طرف مقابل می‌تواند ادعا کند که مبلغ را پرداخت نکرده است.

مرجع صالح به رسیدگی دعوای مطالبه وجه

مطابق بند ۱ ماده ی ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ ، درصورتی که دادخواست های مالی هم‌چون مطالبه ی وجه ، میزان وجه در آن تا نصاب یک‌میلیارد ریال باشد ، در شورای حل اختلاف بدان رسیدگی می شود و در غیر اینصورت در دادگاه های عمومی حقوقی رسیدگی خواهد شد .
از نظر صلاحیت محلی نیز مطابق قانون آیین دادرسی مدنی ، مرجع صالح به رسیدگی به دعوای مطالبه ی وجه ، محل اقامتگاه خوانده صلاحیت رسیدگی به این
دعوی را دارد .

شایسته ی ذکر است ، خواهان در دادخواست مطالبه ی وجه خود، علاوه بر خواسته ی اصلیش که مطالبه ی وجه است ، درخواستهای فرعی نیز ، هم چون خسارت تاخیر تادیه و‌ به طور کلی خسارات دادرسی را نیز می تواند تقاضا نماید و بدین منظور ، برای توقیف اموال بدهکار ، خواهان صدور قرار تامین خواسته مطابق شرایطش ، از مرجع صالح باشد .

نمونه دادخواست مطالبه ی وجه

خواهان : …
خوانده : …
خواسته :
۱.تقاضای صدور حکم برای محکومیت شخص خوانده به پرداخت مبلغ …
۲ .مطالبه وجه
۳.مطالبه هزینه‌های دادرسی
۴.مطالبه خسارت تأخیر تادیه
۵.اعسار از هزینه دادرسی
دلایل و‌ منضمات :
قرارداد خرید و‌ فروش ملک‌ در تاریخ …
استشهاد مبنی بر تحویل ملک به خوانده در تاریخ …
برگه های چک به تاریخ …

شرح دادخواست

ریاست محترم دادگاه …
با سلام
احتراماً به استحضار می‌رساند اینجانب ، در تاریخ … ملکی را با مشخصات … و … طبق قرارداد رسمی به شماره … به آقای … فروخته‌ام و ایشان تعداد … برگه چک برای پرداخت وجه به اینجانب تسلیم کرده است که هیچ‌کدام از آنها وصول نشده است.
هم‌چنین ، شخص خوانده ی محترم تاکنون با مراجعات مکرر بنده ، از پرداخت طلب اینجانب خودداری نموده است؛ لذا اینجانب با تقدیم دادخواست مستنداً به مواد 1284، 1289 و 1301 قانون مدنی و مواد 198 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی ، از دادگاه محترم ، تقاضای الزام خوانده به پرداخت مبلغ … ریال و هم‌چنین پرداخت تمام خسارات و هزینه‌های دادرسی و تأخیر پرداخت را استدعا می‌کنم .

لزم وجود وکیل در پرونده های مرتبط با مطالبه وجه

نتیجتا ؛ حضور وکیل در پرونده های حقوقی من جمله مطالبه ی وجه ، کمک شایانی برای رسیدن شما به حقوقتان خواهد داشت و از این رو ، بهتر است حتی از همان ابتدا برای تنظیم اظهارنامه دقت بیشتری را مبذول داشت و‌ از مشورت با یک وکیل متخصص استفاده کرد چرا که ، وکیل است که تشخیص می دهد اصلا در شرایط و اوضاع و احوال پیش رو ، آیا به صلاح است که قبل از دادخواست ، اظهارنامه ارسال شود یا خیر و نیز ، در صورت نوشتن آن وکیل خود متن بهتری را برای اظهارنامه تنظیم خواهد نمود . به علاوه در صورت اقامه ی دعوای مطالبه ی وجه نیز ، لازم است که از یک‌ وکیل متخصص و آگاه به قوانین بخواهیم که دادخواستتان را با توجه به اصول و قوانین حقوقی تنظیم نماید . بدین منظور شما می توانید با دفتر وکالت مهدی ناصری و همکاران تماس حاصل فرمایید .

سوالات متداول

1. آیا برای طرح دعوای مطالبه ی وجه، حتماً باید قرارداد کتبی وجود داشته باشد؟

خیر، لزوماً خیر. اگرچه قرارداد کتبی قوی‌ترین دلیل برای اثبات دعوای مطالبه ی وجه است، اما در بسیاری از موارد، قراردادهای شفاهی یا تعهدات ناشی از عملیات تجاری (مانند تحویل کالا یا ارائه خدمات بدون قرارداد مکتوب رسمی) نیز می‌توانند مبنای این دعوا قرار گیرند. با این حال، در صورت شفاهی بودن، بار اثبات بر دوش خواهان سنگین‌تر است و باید از طریق شهادت شهود، فاکتورها، یا هر مدرک دیگری که نشان‌دهنده توافق و انجام تعهد باشد، مطالبه را اثبات کند.

2. مهلت قانونی برای طرح دعوای مطالبه ی وجه چقدر است؟

طبق قانون مدنی ایران، مرور زمان (مهلت) برای دعوای مطالبه ی وجه در حالت کلی، ده سال است. این مدت از زمانی شروع می‌شود که دین یا وجه مورد مطالبه حال شده و قابل وصول باشد (معمولاً پس از انقضای مهلت پرداخت مندرج در قرارداد یا پس از انجام کامل تعهد توسط خواهان). اگر ظرف این ده سال دعوا مطرح نشود، حق مطالبه از بین خواهد رفت.

3. آیا می‌توان علاوه بر اصل مبلغ، خسارت تأخیر در تأدیه (تأخیر در پرداخت) را نیز مطالبه کرد؟

بله، این امکان وجود دارد. خواهان دعوای مطالبه ی وجه می‌تواند علاوه بر اصل مبلغ، مطالبه خسارت تأخیر در تأدیه را نیز مطرح کند. این خسارت معمولاً بر اساس نرخ بهره یا نرخ تورمی که توسط بانک مرکزی اعلام می‌شود، محاسبه می‌گردد. البته مطالبه این خسارت منوط به تصریح آن در قرارداد یا اثبات ضرر ناشی از تأخیر در پرداخت وجه، طبق رویه دادگاه‌ها است.

4. اگر خوانده ادعا کند که بدهی خود را از طریق حواله یا تهاتر پرداخت کرده است، تکلیف دعوا چه می‌شود؟

در صورت طرح دعوای مطالبه ی وجه، اگر خوانده ادعای پرداخت کند، وظیفه اثبات این پرداخت بر عهده او خواهد بود. این اثبات می‌تواند از طریق ارائه اسناد حواله، رسید بانکی، یا قرارداد تهاتر (مقابله به مثل بدهی) صورت گیرد. اگر خوانده بتواند به درستی این ادعا را اثبات کند، دعوای خواهان (مطالبه کننده) رد خواهد شد.